عبد الحسين بن محمد حسن طبيب تبريزى

287

مطرح الأنظار في تراجم أطباء الأعصار وفلاسفة الأمصار ( فارسى )

درياى محيط ستونى از زيبق را بارتفاع هفتاد و شش سانتىمتر ( 76 ) نكاهدارد بنابراين مايعات ديگر را نيز تا بارتفاعى خواهد داشت كه در صوت تساوى قاعده هموزن با ستون زيبق مزبور باشند پس اگر در تجربهء سابق لولهء معكوس و لولهء پيستون‌دار يك متر طول داشته باشند و عمل را عوض آب در زيبق مجرى داريم زيبق داخل لولهء ( 76 ) سانتيمتر بلندتر از سطح زيبق منبع خواهد بود و بالاتر از آن حدّ كه تقريبا بيست و چهار سانتىمتر است خلأ صرف است و چون اين تجربه را اوّل ( توريسلى ) بجا آورده لذا لولهء مزبور را لولهء ( توريسلى ) و فضاى خالى را كه در فوق آنست خلأ ( توريسلى ) ناميده‌اند * اگر ممكن بود كه لولهء بلندى بدست آورده و اين عمل را در آب مجرى داريم بنا بر آنكه آب سيزده دفعه و نيم سبكتر از زيبق است ارتفاع آب در داخل لوله باندازهء ده متر و سى و دو صدم متر ( 32 ، 10 ) بلندتر از سطح منبع بوده و ما فوق اين حدّ خالى مىماند چراكه وزن اين ستون آب معادل با وزن ستون زيبق مزبور است پس ( توريسلى حكيم ) علاوه بر اينكه با آلت مخترعهء خود خلأ حقيقى را ثابت كرده موس ؟ ؟ ؟ ارتفاع صعود مايعات را نيز از فشار هوا به نسبت ثقل آنها با براهين حسى معين نموده * از آنچه گفته شد اين نتيجه بدست مىآيد كه اگر اين لوله و ظرف را در زير سرپوش تخليهء هوا قرار دهيم و يا اينكه بالفرض آن را در حدّ فوقانى گرهء هوا ببريم بجهة نبودن فشار هوا از خارج زيبق توى لوله بكلّى نازل و بر وفق قاعده ظروف مرتبطه با زيبق منبع برابر مىايستد و نيز در طبقات مختلفهء هوا كه فشار در آنها متفاوت است سطح زيبق لوله در درجات سفلى صعود و در طبقات عليا نزول خواهد كرد پس اين آلت مانند ترازويى است كه مىتوان باعانت آن ارتفاع امكنه بلكه در هر لحظه فشار تغييرپذير كرهء هوا را معيّن نمود پس اساس ترتيب و ساختن ميزان الهوا همان صعود زيبق در لولهء ( توريسلى ) است و چون خواهيم فشار هوا را اندازه بكيريم كافى است كه نمرهء صعود زيبق لوله را بخوانيم و چنين آلت عبارت از ميزان الهوا خواهد بود و آن را باقسام مختلفه مىسازند * ( 1 ) ميزان الهوأ خزانه‌دار - بجهة ساختن اين قسم ميزان الهوا لولهء بلورينى را كه